De discussie over de toekomst van het hoger onderwijs in de volgende kabinetsperiode is eergisteren geopend met een daverend lijsttrekkersdebat tijdens de introductieweken van de Universiteit Utrecht. CDA-lijsttrekker Van Haersma Buma kwam daar terug op het eerdere kabinetsbesluit om een langstudeerboete in te voeren. Daarmee is een meerderheid van de huidige Tweede Kamer nu voor afschaffing van de maatregel. Het is de vraag of nog voorkomen kan worden dat de langstudeerboete ingevoerd wordt met ingang van dit collegejaar . Studenten die meer dan een jaar vertraging hebben opgelopen tijdens hun bachelor- of masterstudie moeten dan een boete betalen van 3000 euro. Daarvoor zou de Tweede Kamer terug moeten komen van reces.

Een populair argument bij de voorstanders van de langstudeerboete is dat langstuderen een typisch Nederlands verschijnsel is. Zo stelde Drs. Postema, vicevoorzitter universiteit Maastricht, recent dat “de trage student typisch Nederland is”. Voorstanders van de boete wijzen vaak naar de Amerikaanse universiteiten, een verwijzing die oneerlijk is en bovenal mank gaat.

In de Verenigde Staten zijn studies veel breder ingericht. Hierdoor is het mogelijk om gedurende een studie van afstudeerrichting te veranderen zonder studievertraging op te lopen. Sterker nog het is in de Verenigde Staten mogelijk om je in te schrijven zónder een studierichting. Deze zogenaamde ‘undeclared’ studenten hoeven pas in hun derde studiejaar hun richting te kiezen en kunnen de eerste twee collegejaren dus onmogelijk studievertraging oplopen door een verkeerd gekozen studierichting.

In Nederland is dit ondenkbaar waardoor het wisselen van studierichting meestal resulteert in een verloren jaar voor de student. Aleen al op de TU Delft lopen hierdoor 450 studenten in het eerste studiejaar studievertraging op. Dit is achtentachtig procent van alle uitvallers in het eerste jaar in Delft.

Het vergelijken van studieduur van studenten op de Amerikaanse en Nederlandse universiteiten is hierdoor hetzelfde als een snelheidsvergelijking tussen een luipaard en een leeuw en vervolgens concluderen dat de leeuw een te langzaam roofdier is.

Zelfs als we deze foute  vergelijking aan zouden houden klopt het geschetste beeld van de Amerikaanse student niet. Amerikaanse studenten die hun Master halen, zouden volgens hun Nederlandse supporters allemaal zonder vertraging afstuderen. Hierdoor zouden ze eerder op de arbeidsmarkt komen en zou het voor Amerikaanse professoren onbegrijpelijk zijn dat Nederlandse studenten er langer dan 3 jaar over doen.

De jongste cijfers van de federale overheid in de Verenigde Staten spreken dit beeld echter tegen. Gemiddeld studeert 31 procent van de Amerikaanse studenten op een publieke universiteit en 52 procent van de studenten op een privé universiteit keurig op tijd af.  Ruim tweederde van de studenten op een publieke universiteit is dus een langstudeerder. Sterker nog, langer studeren dan vier jaar is zo normaal op de Amerikaanse campussen dat deze groep studenten een eigen Geuzennaam heeft gekregen: ’super-seniors‘ (The Washington Post, 2 juni 2012.) Een stuk flatteuzer dan het Nederlandse ‘langstudeerders’.

De discussie die deze verkiezingsperiode weer gaat oplaaien over de richting die het hoger onderwijs in de komende jaren op moet gaan, om de kosten in de hand te houden, zal ook dit keer weer over de studieduur van de Nederlandse student gaan. Laten we hopen dat de nationale discussie deze keer niet verzandt in langstudeer leugens.

Joost Verhoeks

Commissaris onderwijs bij de Vereniging voor Studie- & Studentenbelangen te Delft

Zoals gepubliceerd in Trouw 16-08-2012

Het kabinet gaat bezuinigen. Vorig jaar is al een langstudeerboete (Halbe-heffing) van 3000 euro ingevoerd en dit jaar heeft het kabinet plannen die de student nog harder gaan treffen. Het kabinet heeft drie bezuinigingen voorgesteld die de student direct raken:

• Studenten ontvangen in de masterfase geen basisbeurs meer. In plaats daarvan komt er een leenstelsel en wordt het bedrag dat je maandelijks kan lenen bij DUO hoger
• Het studentenreisrecht  (OV-kaart) wordt ingekort met 2 jaar
• De  regels voor de aanvullende beurs worden veranderd

Het kabinet wil voor het invoeren van deze regels dezelfde weg bewandelen als ze gedaan heeft bij het invoeren van de langstudeerboete. Dit betekent dat deze maatregelen al volgend collegejaar voor alle studenten zullen gelden. Dit wil het kabinet bereiken door dit kalenderjaar nog de voorstellen voor te leggen aan de Tweede Kamer, zodat de kamer er begin volgend jaar over kan stemmen.

Masterstudiefinanciering

In het huidige stelsel heeft de student recht op een basisbeurs en, indien de student hiervoor in aanmerking komt, een aanvullende beurs. Deze twee beurzen  samen vormen de studiefinanciering. Als je binnen tien jaar afstudeert, gerekend vanaf je eerste inschrijving, wordt deze beurs een gift. Het kabinet wil de basisbeurs voor studenten in de masterfase afschaffen (de aanvullende beurs blijft wel behouden). In plaats daarvan wil het kabinet de student de basisbeurs laten lenen. Deze lening komt bovenop de al bestaande mogelijkheden voor studenten om te lenen bij DUO, en komt dus ook bovenop de studieschuld van de student. Dit voorstel moet al volgend jaar ingaan en geldt ook voor studenten die al aan hun master begonnen zijn! De voorwaarden voor het afbetalen van de lening veranderen wel. De grootste verandering is dat de afbetalingstermijn wordt verlengd van 15 naar 20 jaar. Hierdoor hoeft de student per maand minder af te lossen, maar betaalt hij wel meer rente. Het totaalbedrag wat je moet terug betalen is dus hoger. Doordat er op dit moment ook studenten zijn die aan het lenen of aan het afbetalen zijn, ontstaan er 3 verschillende situatie:

• Studenten die al zijn begonnen met aflossen blijven vallen onder de afbetalingstermijn van 15 jaar
• Studenten die nu al lenen mogen bij wijze van uitzondering zelf bepalen of ze hun studie schuld willen aflossen in 15 of in 20 jaar
• Studenten die beginnen met lenen na het invoeren van de regel vallen automatisch onder de afbetalingstermijn van 20 jaar

Studenten OV-kaart

Op dit moment heeft iedere student recht op een studenten OV-kaart zolang hij ook recht heeft op studiefinanciering. Voor bèta’s betekent dit dat zij 8 jaar kostenloos gebruik mogen maken van de studenten OV-kaart, op voorwaarde dat de studie binnen 10 jaar bahaald wordt. Het kabinet wil het recht op de studenten OV-kaart verminderen tot de duur van je bachelor en master samen plus 1 jaar uitloop. Bèta’s kunnen met deze regeling 6 jaar gebruik maken van de studenten OV-kaart. Bij deze regeling wordt de bachelor en master opleiding dus gezien als 1 studie. Dit is dus niet hetzelfde als bij de langstudeerboete, waar de bachelor- en masterstudie apart worden gezien. Als het aantal jaar dat je gebruik mag maken van de studenten OV-kaart op is, betaal je net zoveel voor een OV-kaart als een burger. Er wordt hier dus geen speciale maatregel getroffen zoals bijvoorbeeld een goedkoop alternatief voor studenten.

Veranderen regels aanvullende beurs

Het kabinet wil de regels vereenvoudigen voor de aanvullende beurs. Zo wordt het makkelijker om studiefinanciering mee te nemen naar het buitenland. Toch worden ook hier regels doorgevoerd die veel studenten op een vervelende manier gaan treffen. Zo wordt de studieschuld van de ouders niet meer meegenomen bij het bepalen van een aanvullende beurs. Nu is het zo dat de rente die betaald wordt over de studieschuld, van het loon van de ouders wordt afgetrokken bij het berekenen van de aanvullende beurs. Dit terwijl in de toekomst de studieschuld van ouders juist hoger zal zijn dan daarvoor door het leenstelsel tijdens de master. De laatste belangrijke verandering is dat de regeling voor studenten met weigerachtige of onvindbare ouders wordt afgeschaft. Momenteel krijgen studenten een aanvullende beurs als zij niet weten waar één van hun ouders is, dan wel ouders hebben die niet mee willen betalen of met gegronde redenen niets meer met één of beide ouders te maken willen hebben. Deze mogelijkheid verdwijnt. Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld een student die niets meer met een ouder te maken wil hebben vanwege een zedenzaak. Deze zal toch gekort worden op zijn studiefinanciering als die ouder een hoog inkomen heeft. Er zijn nog meer veranderingen voor de aanvullende  beurs. Als je je afvraagt hoe het met jouw aanvullende beurs volgend jaar staat, of als je meer over dit onderwerp wilt weten, neem dan contact op met de VSSD.

Wat wordt er op dit moment aan gedaan?

Er wordt al lang gediscussieerd over deze maatregelen. Zo is de beleidsnota waarin deze maatregelen worden voorgesteld al in de Tweede Kamer behandeld. De VSSD weet dat het wetsvoorstel in de komende maanden naar de Tweede Kamer gestuurd gaat worden. Alhoewel het wetsvoorstel dus nog niet zijn ingediend, weten we wel wat we kunnen verwachten. Omdat deze maatregelen ook in het regeerakkoord stonden, is er zeer waarschijnlijk een Kamermeerderheid voor. Het afschaffen van de basisbeurs in de masterfase levert simpelweg veel geld op, en daarom is het moeilijk om regeringspartijen van de nadelen te overtuigen. Wel wordt er zowel door de landelijke organisaties waar de VSSD bij aangesloten is, de LSVb en het ISO, als door de VSSD zelf hard gewerkt om de randvoorwaarden beter te maken voor de student. Zo is deze regel zeer oneerlijk voor bèta-studenten. Bèta’s hebben altijd een 2 jarige master waardoor zij een hogere studieschuld opbouwen dan andere studenten. Tevens treft het verkorten van het recht op de OV-kaart de beta student relatief harder. Dit terwijl het kabinet juist bèta-studies wil promoten! De VSSD vindt dit tegenstrijdig en maakt zich hard voor bèta-studenten. Ook wordt er gedacht over een eventueel alternatief. Een mogelijk voorbeeld hierbij is een leenstelsel in de masterfase, maar dan wel indien het collegegeld naar beneden gaat. De VSSD denkt dat er binnen het verkorten van de duur van de studenten OV-kaart meer speling is. Het geld dat deze bezuiniging oplevert is aanzienlijk minder dan bij de afschaffing van de masterstudiefinanciering, maar deze bezuiniging heeft wel een grote impact op de student. Bovendien hebben verschillende universiteiten, zoals bijvoorbeeld de TU Delft, Universiteit Leiden en de Universiteit Rotterdam, aangegeven intensiever te willen samenwerken. Juist op masterniveau! Dit betekent dat er door meer studenten in de masterfase gereisd gaat worden, terwijl juist die masterstudenten de studenten OV-kaart gaan verliezen. De VSSD maakt zich dan ook hard om de studenten OV-kaart te behouden. Mocht je meer willen weten over de bezuinigingen dan beantwoordt de VSSD graag je vragen.

De Miljoenennota is uit. Om jullie allemaal de moeite te besparen dit 353 pagina’s dikke document door te nemen geeft de VSSD jullie een beknopte samenvatting.

Algemeen plaatje

Hoewel er een economische crisis gaande is wordt er in de landen om ons heen geïnvesteerd in onderwijs. Het kabinet volgt deze trend niet, maar stelt in de Miljoenennota wel dat  het kabinet het onderwijs ontziet “bij zijn maatregelen voor gezonde overheidsfinanciën”. Wat dit betekent is dat, als het plan van de Miljoenennota wordt uitgevoerd, de onderwijsuitgaven vrijwel gelijk zullen blijven de komende jaren. Dit terwijl er wel een groei wordt verwacht in het aantal studenten op het hbo en de universiteit. De aantallen hbo en wo studenten bedragen momenteel respectievelijk 419.300 en 233.700. Het kabinet verwacht dat deze aantallen in 2012-2013 zullen toenemen tot 426.200 en 241.100 studenten en dat deze groei zich zal doorzetten in 2014-2015. De universiteiten zullen daardoor aanzienlijk minder per student te besteden hebben.

Financiering voor de universiteit verandert

Het kabinet wil het potje geld voor de universiteiten veranderen van lumpsom naar  prestatiegerichte financiering. Dat wil zeggen dat er prestatie afspraken met de universiteit worden gemaakt en als deze worden nagekomen zij geld krijgen uit een potje. Dit zou de manier van onderwijs geven op universiteiten kunnen beïnvloeden. De VSSD waakt ervoor dat dit niet leidt tot perverse prikkels voor de universiteit.

Invloed op studenten

Het kabinet verwacht dat de studenten meer zullen gaan lenen en houdt er rekening mee dat de masterstufi omgezet wordt in een leenstelsel. Daarnaast is te zien dat de aanvullende beurs minder vaak wordt toegekend, dit betekent dat de plannen van het kabinet om de regels voor de aanvullende beurs te verscherpen op de agenda staan. Ook is er te zien in de Miljoenennota dat de plannen uit het regeerakkoord om de duur van de OV-jaarkaart te verminderen zijn opgenomen. Er is dus een reeële mogelijkheid dat er hiervan binnenkort een wetsvoorstel behandeld gaat worden door de Tweede Kamer.